't Kin aal in t Grunnegs'

Grunneger spèllen

Veur t uutkommen van zien Nieuw Groninger Woordenboek in 1952 het Kornelis ter Laan n begun moakt mit t verainvoudegen van de spèllen. Dit is deur perf. dr. Siemon Reker in de joaren 1980 wieder uutwaarkt tot spèllensregels dij op t heden as veurliggend hantaaierd worden. Hieronder de belangriekste regels.

-en

De woordoetgang -en wordt schreven as:

  • Uutgang van waarkworden: sloapen, schrieven, housten
  • Meervoldsvörm van zulfstandege noamwoorden: katten, baisten, poepetonen
  • Uutgang bie stovvelke bievougelke noanwoorden: holten, golden, ketoenen
  • Uutzundern! De Nederlandse woorduutgangen -elen of -eren worden in t Grunnegs -eln of -ern: wandeln, scheuveln, vergoadern, luustern, zulvern

 

oa

  • De oo-klank in Nederlandse woorden as voor en mooi komt allenneg veur de letter r of i. In t Grunnegers kin de klank veur elke mitklinker stoan. As d'uutsproak t zulfde is, is ook de spèllen geliek aan dij van t Nederlands.
  • As de klank overainkomt mit de Nederlandse aa wordt in t Grunnegers ook de oa bruukt: koart, moand, doar.
  • De a en aa kinnen klinken as ó of ò. Baaide klanken kommen in hail Grunnen veur, mor de leste klank wordt voaker bruukt in de zudelke dailen tegen de grup mit Drìnte: sukkeloa en Huzengoa.

 

ee

De Nederlandse aa kin in t Grunnegers ook ee worden, as der n r achter staait: eerde, peerd, keers

 

Lidwoorden t en n

De Nederlandse lidwoorden het en een worden in t Grunnegers t en n, zunder apostrof: n peerd, t òl mìns

 

Lidwoord de

  • In Noord-Grunnen wordt de waaineg bruukt: Op febriek
  • In West-Grunnen wordt de voak bruukt as e: Op e febriek
  • In Oost-Grunnen hecht de zuk makkelk aan t volgende woord en wordt de klinker n apostrof: Op d'febriek
  • Over t aalgemain geldt: as t woord noa t lidwoord de begunt mit n klinker of de letter h, wordt d' schreven: d'eerste, d'aander, d'hond
  • Aan t begun van n zin wordt d' klaain schreven, doarnoa volgt n heufdletter: d'Eerste, d'Aander, d'Hond

 

Persoonlek veurnoamwoord k of ik

t Nederlandse persoonlek veurnoamwoord ik wordt in t Grunnegers k, zunder apostrof: k heb die n zet nait zain.

As de noadruk ligt op ik, wordt t woord wel voluut schreven.

 

Apostrof

Nederlandse woorden as 's morgens, 's avonds, 's maandags en 's winters worden in t Grunnegs schreven zunder apostrof en mit de letter s aan t woord vast, dus smörgens, soavends, smoandags, swinters.

Zondags en 's zomers worden in t Grunnegs schreven as sundoags en summers, de letter z wordt votloaten.

 

Accenttaikens

Bruuk zo waaineg meugelk accenttaikens. Dizzent worden allinneg bruukt om misverstaanden te veurkommen. bv. klokje (borreltje) of klòkje (uurwaark), winst (financiële winst) of wìnst (heimwee), rogge (rug) of rògge (groansoort).

Accenttaikens kinnen bruukt worden om de lengte van klinkers aan te geven. bv. bèr(re), Schewòl, kòl(le), òl(le)

 

Achtervougsels

  • t Nederlandse -ig wordt -eg: neudeg, oar(d)eg, zunneg
  • t Nederlandse -erig wordt -erg: zanderg, kieperg
  • t Nederlandse -elig wordt -elg: doezelg, bunzelg
  • t Nederlandse -lijk wordt -liek, -lek of -elk: aigliek, kwoalek, makkelk
  • t Nederlandse -isch blift -isch: typisch, praktisch
  • t Nederlandse -zaam wordt -zoam: lankzoam, ainzoam
  • t Nederlandse -atsie wordt -oatsie: alimentoatsie
  • t Nederlandse -tie as -tsie, -sie, -zie wordt -tie: resepsie, plietsie, vekaanzie, productie
  • t Nederlandse -sie of - cie (c oetsproken as s) as -zie
    bv. kemizzie, pervinzie
  • Spèl t Nederlandse achtervougsel -ing as -en
    bv. wonen, taiken, keuren, wandeln, veraandern
  • Oet t zinsverband bliekt of t n zulfstandeg noamwoord of n waarkwoord is. Ook hier geldt: as t woord n oetgang op -elen of -eren kriegen zol, schrief je -eln of -ern.

 

ij of ei

  • Woorden in t Grunnegs mit n ij- of ei-klaank worden mit n ij schreven
    dij, brij, twij, snij, maaljoagerij
  • Oet t Nederlands overnomen woorden as universiteit, kwaliteit, scheidsrechter blieven onveraanderd.