Woarom ChatGPT slecht is veur joen hazzens
Moak je wel es gebruuk van AI? As je der goud mit omgoan, denk ik dat zuksoort dingen as ChatGPT wel handege hulpmiddeln wezen kinnen. Mor loat t joe nait aal joen waark uut handen nemen. Uut n nije studie van de prestigieuze universiteit MIT binnen noamelk zörgwekkende conclusies trokken: t gebruuk van ChatGPT moakt joen hazzens loi en joen geheugen slechter. National Geographic pruit derover mit hazzenonderzuiker Monicque Lorist van de Rijksuniversiteit Groningen.
Noar n artikel van Roeliene Bos, National Geographic, 26-6-2025
Mout je n essay schrieven? Den kin je doar beter gain ChatGPT veur bruken. As je ontholden willen wat je überhaupt opschreven hebben, teminnent. Dizze conclusie trekken onderzuikers van MIT noadat ze vaar moand laank n groep van 54 mìnsen essays schrieven luiten. De groep was opdaild in mìnsen dij bloots ChatGPT bruken moggen, of de zuikmesien van Google, of gain hulpmiddel. Mit n EEG luiten ze d’hazzenactiviteit van de schrievers meten. Noa vaar moand bleek t brein van de ChatGPT-groep t loist worden van aalmoal; d’hazzenactiviteit was op elk vlak t leegst. Doarbie waren ze ook nog de mainste infermoatsie dij ze ‘zulf’ schreven haren alweer vergeten.
National Geographic vruig aan hazzenonderzuiker en hoogleroar Monicque Lorist van de RUG wat zai van dizze rezeltoaten von. ‘Ze binnen haldaal in liene mit wat we al waiten over ons geheugen en hou mìnsen leren.’ Ons hazzens binnen nait statisch. Integendail. t Is n hail flexibel orgoan dat aalgedureg bezeg is mit verbindens verstaarken, verzwakken of zulfs verdwienen te loaten. Deur nije ervoarens op te doun en dingen te leren, ontstaait n groot netwaark tussen ons hazzengebieden. Dij binnen aalmoal in- en output neudeg om optimoal functioneren te kinnen.
‘As je willen dat joen hazzens zo efficiënt meugelk waarken en verbindens staarker worden, den mout je dingen oefenen blieven,’ vertelt Lorist. Ze vergeliekt t gebruken van joen hazzens mit trainen veur n haardloopwedstried. Je kinnen nog zo’n goud haardlooplief hebben, as je dij capaciteit nait benutten, goa je nooit noar d’Olympische Speulen. Mit aander woorden: joen hazzencapaciteit gaait achteruut as je der waaineg gebruuk van moaken. En dat brengt ons op t perbleem mit ChatGPT.
Stel dat je n interview veurberaaiden mouten over hou ChatGPT ons hazzens loi moakt, en t toalmodel de vroagen veur joe bedenken loaten, den zet je joen hazzens nait aan t waark. ‘Doarvan worden ze loi en minder flexibel.’ Juust t zulf over vroagen noadenken, dwingt joen hazzens om d’infermoatsie dij je al hebben over n onderwaarp omhoog te hoalen. Dat activeert en verstaarkt de netwaarken in t brein.
Dat de proefperzonen dij noch Google, noch ChatGPT bruken moggen, de grootste hazzenactiviteit zain luiten, verboast Lorist den ook nait. ‘As je zunder hulpmiddeln begunnen n essay te schrieven, denk je in t veuren al noa over hou bepoalde zoaken in nander steken kinnen zollen,’ volgens Lorist. En dat is n fantastische training veur joen brein. Uut t onderzuik van MIT bleek wieder dat mìnsen de woorden dij ze mit behulp van ChatGPT op pepier zet haren, al vrij snel weer vergeten waren. Dit in tegenstellen tot de mìnsen dij zunder hulpmiddeln heur essay schreven. Woarom het ChatGPT zo’n desastreus effect op joen geheugen?
Uut onderzuik waiten ze dat mìnsen beter nije infermoatsie ontholden as ze al n zekere boaseskennis hebben, zo legt Lorist uut. As je bieveurbeeld haldaal niks waiten van kwantumfysica, is t stoer om nije infermoatsie doarover te ontholden. Je mouten eerst bekend roaken mit de boasesbegunseln. Aal wat je doarnoa leren, beklijft den beter. ‘Hou meer je noadenken over d’infermoatsie dij je kriegen as je al n koader heben, hou beter dij kennis in joen geheugen komt,’ vertelt Lorist. Mor deur ChatGPT te bruken, ontneem je joen brein de meugelkhaid doarveur. As je AI n essay veur joe schrieven loaten, is der gain wizzelwaarken tussen joen brein en de nije infermoatsie – en komt de kennis nait in joen geheugen te lande. Dat gevoar loop je nait (of veul minder) as je zuikmesienen, bouken en joen aigen kennis bruken om n essay te schrieven. Lorist: ‘As je zulf zuiken goan noar infermoatie, moet je zuiktermen bedenken, bronnen selecteren, en n idee vörmen. Je dwingen joen hazzens om stiever noa te denken en keuzes te moaken. Doardeur onthol je meer.’
Mout je t gebruuk van ChatGPT den mor volledeg òfzweren as de gezondhaid van joen hazzens joe laif is? Dat huift ook weer nait. Je mouten t grode toalmodel allenneg zörgvuldeg bruken. Loat AI nait joen denk- en schriefwaark uut handen nemen, mor bruuk t bloots as spèllenskontrole, bieveurbeeld. As je toch op t punt stoan om ChatGPT te bruken veur joen schoul- en studiewaark, het Lorist n belangrieke tip: ‘Veurdat je t hulpmiddel openen, vroag joezulf den altied òf: houveul wait k hier al van?’ Zo blief je joen hazzens trainen. Ook in n wereld woarin AI aal meer d’overhaand krigt.
t Onderzuik is nog nait deur de peer-review (beoordailen deur vakgenoten), mor d’onderzuikers wollen nait wachten mit t noar boeten brengen van heur conclusies, omreden dat ze leuven dat t belangriek is dat der zo snel meugelk belaaid komt rondom t gebruuk van ChatGPT op schoulen en universiteiten.
k Moak wel es gebruuk van ChatGPT, mor k pebaaier dat wel bewust te doun. Wat mie aangaait is t nog aal n dom ding, dij t waark nait van mie overnemen kin. Veur t schrieven van blogs heb k der niks aan, want ChatGPT kin gain Grunnegs. k Heb wel es alinea’s schrieven loaten in t Nederlands, om ze zulf te vertoalen en noa te kieken of d’inhold klopt, den bliekt voak dat d’infermoatsie nait betraauwboar is. k Bruuk t wel n moal as zuikmesien veur triviale feiten dij k nait zoneudeg ontholden wil, om n laidtekst te vertoalen uut n toal dij k nait machteg bin, om tekst uut n òfbeelden om te zetten in n bewaarkboare tekst. De meugelkheden om ChatGPT as hulpmiddel te bruken binnen sikkom onbepaarkt. Je kinnen t genog waark veur joe doun loaten, as je t denken en t creatief wezen mor veur aigen reken nemen. De mìns is altied ja nog lozer as AI, dat mout we ook zo holden.
