Gain resept veur streektoalhits

Foto: Bert Wijnholds

Toun Jan Schepers tien joar was, begunde zien laifhebberij veur meziek in streektoalen. Op de radio was Oerend hard van Normaal te heuren. n Dialekttekst op rockmeziek, dat was nog es wat aans as wat der toun in de hitliesten ston. De kombinoatsie sprak hom zo aan, dat hai zoch t 45-toerenploatje kochtde. Normaal scoorde hit noa hit en Schepers zien verzoameln singletjes gruide. Doarmit was n ‘anhanger’ geboren. Hai schreef joaren loater zulfs n bouk over d’Achterhoukse boerenrockers. Mor zien belangstellen ging wieder …

Op n gegeven mement wuir hai nijsgiereg houveul artiesten landelke hits scoord hebben mit laidjes in t dialekt. Om dat uut te vinden, het hai de twij veuraanstoande nationoale hitliesten deurstruund: de Nederlandse Top 40 en de (veurgangers van) de Single Top 100. Doarbie kwammen verschaaiden vroagen bie hom boven: wèl waren d’aindagsvlaigen dij we allaank weer vergeten binnen; woarom haren aander artiesten en bands meer en langdureger sukses; hou kwammen bepoalde laidjes tot stand; hou is t d’artiesten en bands wieder vergoan? n Daipgoand onderzuik het veul verhoalen aanbrocht en de boases legd veur t bouk Dialectpop.

Is de titel Dialectpop goud kozen? Dat is mor net hou je t bekieken. Wenneer spreek je van popmeziek? Dat is vanzulf n òfkörten van ‘populaire meziek’. As je t simpel stèllen: wat in de hitliesten staait, is op t mement populair. In dij zin is t aal popmeziek. n Noteren in de hitliesten is de veurwoarde woarvan de schriever uutgoan is. Mor popmeziek is gain op zochzulf stoand genre en doardeur ook gain objektief begrip. Laidjes mit n volks en/of folkloristisch kerakter en carnavalskroakers binnen wat mie aangaait gain popmeziek. Vouer veur diskuzzie, dij Schepers uut de wege goan kind haar deur t bouk Dialecthits te nuimen. Dat is woar t over gaait. Den is t vanzulf nog de vroage of Vraistoalege artiesten en bands t dermit ains binnen dat heur teksten t etiket ‘dialekt’ opplakt kriegen. Dat stipt Schepers zulf ook aan.

Eerst mout nog bepoald worden wat onder ‘meziek in t dialekt’ rekend worden kin en welke hits n stee in t bouk verdainen. Dat binnen nait bloots nummers dij volledeg in n dialekt (ook t Vloams) of t Vrais zongen worden. Ook nummers dij gedailtelk in n dialekt en in n aander toal (Nederlands, Engels, Duuts of Spoans) zongen worden, binnen mitrekend. t Dialekt mout wel n groot aandail in de tekst hebben. t Nummer Heidi van Normaal is te Duuts bevonden en vuil doarom òf. Wieder binnen laidjes mitnomen woarin mit n dudelk heurboar aksent zongen wordt en woar dialektwoorden in veurkommen. t Hollandse stadsplat van grode steden as Amsterdam, Laaiden, Den Hoag, Rötterdam en Utrecht is meer n aksent of verbasterd Nederlands, mor wordt ook (gedailtelk) as dialekt behandeld.

Doarnoa begunt de inhold woar t bouk echt om draait: t verhoal van de artiesten en bands en de laidjes woarmit ze in d’hitliesten te lande kommen binnen. t Kin nait aans as dat Normaal as eerste aan bod komt. Dat is nait omreden dat Jan Schepers ‘anhanger’ van heur is. Zai hebben gewoon mit òfstand de mainste hits (65 van de 249 mitgerekende nummers) op heur noam stoan.

Om zo objektief meugelk te bepoalen wat de grootste dialekthit is, het de schriever gebruuk moakt van n puntensysteem. In t geval van de Top 40 was dat vrij simpel: veur n nummer 1-noteren kreeg n laid 40 punten, veur de twijde ploatse 39 punten, enz., tot 1 punt veur de 40e ploatse. De hedendoagse Single Top 100 het veurgangers had mit lengtes van 30, 50 en 100 singles. Veur n eerleke vergelieken mit de Top 40 is doar veur t zulfde systeem kozen. Laidjes dij de bovenste 40 nait hoald hebben, kregen gain punten, mor binnen wel vermeld. Dat geldt ook veur laidjes dij nait wieder kommen as de Tipparade van de Top 40. Dij laidjes binnen wel rangschikt aan d’haand van heur hitnoterens. In de ranglieste dij zo ontstoan is, zol je verwachten dat Normaal bovenaan staait, mor mit dij eer gaait Twarres strieken. t Vraize duo ston mit Wêr bisto 21 weken in de Top 40 en 33 weken in de Mega Top 100. In baaide liesten kwam t laid op nummer 1. Bennie Jolink en zien pazzipanten vin je pas op de tiende ploatse weer, mor den wel mit Oerend hard.

In d’epiloog pebaaiert Schepers n verkloaren te vinden woardeur de nummers heur hitstoatus behoald hebben. t Is veur muzikanten onmeugelk om mit opzet n hit te schrieven en der is dus ook gain resept veur n streektoalhit. Mainsttied binnen touval en geluk de bepoalende faktoren. Veul artiesten hebben t sukses te daanken aan de zendpiroaten. Dij draaiden de singles gries, woardeur ze zo voak verkocht wuiren dat Hilversum ze, meugelk mit tegenzin, wel draaien mós. In t algemain liekt t der nait op dat meziek in dialekten slim serieus nomen wordt. Doar binnen d’artiesten smangs zulf ook debet aan, mit laidjes dij ontstoan binnen uut n geintje, omreden dat zo’n boers toaltje of stadsdialekt ‘wel grappeg’ is. Overaal binnen uutzunderns op, mor wel is dudelk dat veul Broabantse en Limbörgse artiesten sukses haren mit feest- en carnavalnummers; dat Nedersaksische artiesten t te voak hebben mozzen van n – aal of nait gekultiveerd – imago van domme of roege boeren en dat in Vraisland de meer eernsachtege meziek moakt is.

Op t heden binnen nog veul artiesten en bands aan d’loop mit heur aigen dialekt. Dat dut Jan Schepers konkluderen dat ‘de dialektmeziek’ nog laank nait uutsturven is en hai verwacht dat de hitliesten nog regelmoateg opvrolekt worden mit laidjes in n dialekt. Dialectpop is verschenen in 2015 en behandelt aal dialekthits dij t/m 2014 in de liesten stoan hebben. Schaande genog is de verwachten van Schepers doarnoa nait uutkommen en binnen gain nije dialektnummers meer in de Top 40 en de Single Top 100 verschenen. Zulfs de band Bökkers hoalde mit Iederene Hef Een Reden de Single Top 100 nait, ondanks dat t nummer regelmoateg op Radio 2 te heuren west is. Op t heden is Spotify t mainst bepoalend veur de soamenstèllen van d’hitliesten. As n laid doar 30 seconden beluusterd is, telt dij mit veur t bepoalen van de hitliesten. As der nou n resept is veur t scoren van n dialekthit, is dat de fans aanpeerdjen om op Spotify luustern te goan.

Bie Dialectpop van Jan Schepers heb k op YouTube n mezieklieste moakt van de nummers dij in t bouk behandeld binnen. De lieste is nog nait volledeg en wordt aalgedureg aanvuld, mor is al te beluustern.